Odkrywamy znane i nieznane – Piotrkowska Cerkiew

ePiotrkow Niedziela, 25 kwietnia 20211 1826
Cerkiew prawosławna pw. Wszystkich Świętych powstała w latach 1844-1848, a na rok 1867 datowana jest jej rozbudowa. Do jej powstania przysłużyli się Grecy - wyznawcy prawosławia i jednocześnie uciekinierzy z Macedonii i północnej Grecji, którzy przybyli do Piotrkowa w połowie XVIII wieku. Swoją pierwszą parafię założyli tu w 1788 roku, na mocy królewskiego przywileju z roku 1764. Po ukazie cara Mikołaja zostali zmuszeni do podporządkowania się cerkwi rosyjskiej.
fot. K. Żołądek

Cerkiew znajdująca się nieopodal opisywanego już w cyklu „Odkrywamy znane i nieznane” gmachu sądu, nie była pierwszą świątynią prawosławną w Piotrkowie. Jak wyjaśnia nam Błażej Cecota, kierownik tutejszego Centrum Informacji Turystycznej – pierwsza kaplica prawosławna w Piotrkowie znajdowała się przy dzisiejszym Placu Czarnieckiego, w kamienicy obecnie zajmowanej przez piotrkowski oddział Polskiego Towarzystwa Turystyczno-Krajoznawczego im. Rawity Witanowskiego. Była to nie byle jaka kaplica, bo konsekrowana przez biskupa bułgarskiego i posiadająca wyposażenie podarowane przez patriarchę Jerozolimy. Pierwszym proboszczem parafii był Grek - Georgis z Chios, który przybrał polskie nazwisko Grzegorz Sergułowski. Przybył tu z jednej ze wspólnot z Atosu, czyli na poły niezależnej republiki w Grecji. Wspólnota była grecka, używano w niej języka greckiego, tak w mowie, jak i w piśmie – wyjaśnia Błażej Cecota. Jak dodaje kierownik CIT – przybyli do Piotrkowa Grecy z czasem obejmowali w mieście różne funkcje i zaczęli przyjmować polskie nazwiska, jak wspominany pierwszy proboszcz. Było to dość praktyczne, bo tych typowych greckich nazwisk nikt w Piotrkowie nie był w stanie wymówić. Wzięły się więc takie nowe nazwiska, jak Duczyński, Grabowski, czy Janicki. To ostatnie było i jest dość popularne, ale jak widać spodobało się też w prawosławnym środowisku przybyłych do Piotrkowa Greków – dodaje.

 


Wspomniana pierwsza cerkiew znajdowała się w górnej części kamienicy należącej do greckich kupców. Jednak dom ten spłonął we wrześniu 1848 roku. Jednak już wcześniej rozpoczęły się poszukiwania nowego miejsca na świątynię, w czym prym wiedli prawosławni Rosjanie. Dogodne miejsce znaleziono przy jednej z głównych ulic miasta, a grunt pod kaplicę wykupiono od zakonników klasztoru oo. Pijarów. Kamień węgielny pod budowę nowej cerkwi położono 5 maja 1846 roku, a już 28 listopada 1848 roku sobór wyświęcono. Umieszczono w nim pozłacany ikonostas wykonany przez Serebriakowa, a ikony umieszczone we wnętrzu napisał niejaki Wasiliew. Należy dodać, że wnętrza te były imponujące – z posadzką wykonaną z czarnego i białego marmuru, który ułożono we wzór szachownicy, a budynek mógł pomieścić czterysta osób.

 


- Jedna z opowieści na temat wydarzeń z tamtych czasów obrosła już w miano legendy. Mówi, że gdy Rosjanie zaczęli budować nową cerkiew, nakazali greckim prawosławnym przekazać antymins, czyli przenośny ołtarz i sporą część wyposażenia ich cerkwi do nowego obiektu. Wtedy to w kamienicy przy obecnym Placu Czarnieckiego miał wybuchnąć pożar. I do dziś nie wiadomo czy stało się to przypadkowo, czy też ogień podłożono celowo, by tylko nie przekazać Rosjanom cennego wyposażenia – wyjaśnia Błażej Cecota.

 


Jak dodaje kierownik piotrkowskiego Centrum Informacji Turystycznej – w Piotrkowie znajdowała się jeszcze jedna cerkiew. Mieściła się w budynku ówczesnego Gimnazjum Rządowego, a obecnie I Liceum Ogólnokształcącego, który był zwieńczony cerkiewną kopułą. Znajdowała się tam cerkiew pod wezwaniem Iwana Rylskiego, bułgarskiego świętego z X wieku. Był to mnich, który całe swoje życie poświęcił na studiowanie kwestii związanych z filozofią i teologią, a jednocześnie stał się ważną postacią życia religijnego w Bułgarii. Kolejna cerkiew znajdowała się w budynku obecnego Zamku. Na zdjęciach z przełomu XIX i XX wieku widać, że stała tu dzwonnica, a Zamek zwieńczony był kolejną kopułą. To była z kolei cerkiew Aleksandra Newskiego, uznawanego przez Rosjan za bohatera, który powiódł ten naród do zwycięstw nad Krzyżakami i Szwedami – tłumaczy Błażej Cecota.

 


Neoklasycystyczna cerkiew znajdująca się obecnie przy ul. Słowackiego powstała jako element tworzącego się tak zwanego nowego miasta, które miało powstać nieco na zachód od rynku i Dzielnicy Żydowskiej, z dworcem kolejowym, parkiem i domami dla ówczesnych urzędników. Cerkiew, mająca być centralnym obiektem nowego założenia, została wzniesiona w stylu bizantyjskim na planie krzyża greckiego według projektu architektów Gołońskiego i Marczewskiego (autorem planów późniejszej rozbudowy był rosyjski architekt Iwan Wasiljewicz Sztrem). Świątynia została też wzbogacona o ośmiokątną dzwonnicę z dziewięcioma dzwonami oraz pięć kopuł. W oknach dzwonnicy namalowano ikony świętych Cyryla i Metodego, Włodzimierza oraz Aleksandra Newskiego. We wnętrzu znalazł się m.in. pozłacany ikonostas z drewna lipowego, który sprowadzono tu z Petersburga.

 


Wiele elementów wyposażenia Cerkwi pw. Wszystkich Świętych zostało wpisanych do rejestru zabytków. To m.in. pochodzący z około 1870 roku ikonostas, a także ikony przedstawiające proroka Izajasza, św. Serafina Sarowskiego, św. Bazylego Wielkiego, dwie ikony z wizerunkiem Chrystusa Błogosławiącego, oprawa księgi liturgicznej z początków XIX wieku, a także obrazy Chrystusa wśród dzieci i Trójcy Świętej. Do rejestru zabytków wpisano także cały budynek cerkwi, a wpis datowany jest na 1976 rok.

 


Do lat siedemdziesiątych XIX wieku parafia prawosławna była bardzo rozległa. Z czasem zaczęły się od niej oddzielać poszczególne miejscowości, w których powstawały nowe cerkwie. W 1871 roku stało się tak w Kutnie i Łęczycy, a w roku 1874 podobną drogą poszły prawosławne wspólnoty z Opoczna, Częstochowy, Radomska i Będzina. Powstałe tam świątynie podporządkowały sobie najbliższe tereny. Obecnie piotrkowska cerkiew przynależy do prawosławnej diecezji łódzko-poznańskiej.

 


Nabożeństwa odbywają się tu w każdą sobotę o godz. 17.00 (Nabożeństwo Wieczorne) i w niedziele o godz. 10.00 (Liturgia Święta). Ponadto nabożeństwa Liturgii Świętej odbywają się także w dni świąteczne o godz. 7.00.



W artykule wykorzystano informacje ze stron:

diecezjalp.cerkiew.pl

www.chram.com.pl
www.kanon.pttk.pl - Kanon krajoznawczy województwa łódzkiego (2019)
www.kultura.lodz.pl


Zainteresował temat?

1

3


Komentarze (1)

Zaloguj się: FacebookGoogleKonto ePiotrkow.pl
loading
Portal epiotrkow.pl nie ponosi odpowiedzialności za treść wypowiedzi zamieszczanych przez użytkowników. Osoby komentujące czynią to na swoją odpowiedzialność karną lub cywilną.

goscx ~goscx (Gość)25.04.2021 11:56

Ilu wiernych liczy piotrkowska parafia?

32


reklama

Społeczność

Doceniamy za wyłączenie AdBlocka na naszym portalu. Postaramy się, aby reklamy nie zakłócały przeglądania strony. Jeśli jakaś reklama lub umiejscowienie jej spowoduje dyskomfort prosimy, poinformuj nas o tym!

Życzymy miłego przeglądania naszej strony!

zamknij komunikat